Ο Ρόλος των Συναισθημάτων και του Υποσυνείδητου στην Επιτυχία

Είναι κοινώς αποδεχτό ότι το τι νιώθουμε και τα συναισθήματά μας επηρεάζουν πολύ την ζωή μας. Τις περισσότερες φορές όταν μιλάμε για συναισθήματα εννοούμε είτε κάτι ευχάριστο που νιώθουμε είτε κάτι δυσάρεστο, το οποίο προκαλείται από μια εμπειρία ή σκέψη μας. Παρ’ όλο που τα συναισθήματά μας λαμβάνουν χώρο στο υποσυνείδητό μέρος του εγκεφάλου μας και μερικές φορές αδυνατούμε να τα συνειδητοποιήσουμε, έχουμε την τάση να τα εξωτερικεύουμε είτε μέσω τραγουδιών, είτε ποιημάτων, είτε γενικότερα μέσω της τέχνης. Σε γενικές γραμμές όμως δεν πιστεύουμε ότι επηρεάζουν άμεσα το συνειδητό μας και τις πράξεις μας. Θεωρούμε ότι υπάρχουν ελάχιστες φορές που βγαίνουμε εκτός ελέγχου και λειτουργούμε βασισμένοι στο συναίσθημα. Τις περισσότερες φορές νομίζουμε ότι τα έχουμε όλα υπό έλεγχο και ότι καθοδηγούμαστε από την λογική και το έξυπνο μυαλό μας.

Η αλήθεια είναι ότι μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1970 ακόμα και η επιστήμη πίστευε ότι τα συναισθήματα και το υποσυνείδητο δεν συνδέονται άμεσα με τις πράξεις μας. Δεν είχε βρεθεί κάποιος σύνδεσμος μεταξύ της συμπεριφοράς κάποιου και της νευρολογίας του εγκεφάλου του. Ο νευρολόγος του Harvard Dr. Norman Geschwind ήταν ο πρώτος που υποστήριξε ότι οι νευρολογικές συνάψεις μπορούν να επηρεάσουν και να διαμορφώσουν ολοκληρωτικά την συμπεριφορά κάποιου. Αργότερα, γύρω στο 1980, ο μαθητής και συνεργάτης του Dr. Antonio Damasio ανέπτυξε ακόμα περισσότερο τον τομέα της νευρολογίας και της συμπεριφοράς, και μαζί με τον ερευνητή Francis Crick κατάφερε να ανακαλύψει τον γενετικό κώδικα που συνδέει τις δύο πλευρές. Σιγά σιγά οι δύο ερευνητές άρχισαν να ανακαλύπτουν συνδέσεις μεταξύ των μοριακών γονιδίων και της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Στην συνέχεια, εξετάζοντας πολλούς ασθενείς και μελετώντας τις συμπεριφορές τους, παρατήρησαν ότι, παρ’ όλο που κάποιοι απ’ αυτούς είχαν υποστεί βλάβη στον εγκέφαλο λόγω κάποιου εγκεφαλικού ή όγκου, δεν υπήρχε καμία βλάβη που να επηρεάζει τον Δείκτη Νοημοσύνης τους και την γλωσσική ή κινητική τους ικανότητα. Αντίθετα, παρουσίαζαν δυσκολία στο να πάρουν αποφάσεις σε μια κοινωνική κατάσταση, όπως το ποιο κουστούμι να φορέσουν ή σε ποιο εστιατόριο να φάνε. Όταν για παράδειγμα ο Demasio  είπε σε έναν επιτυχημένο δικηγόρο να επιλέξει μια ώρα για το ραντεβού του με έναν συγκεκριμένο πελάτη του, εκείνος άρχισε να αναλύει τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που είχαν οι ώρες που δούλευε μέσα στην βδομάδα, χωρίς όμως να μπορεί να πάρει μια απόφαση για το πότε να κλείσει το ραντεβού. Επομένως, όσον αφορά την συμπεριφορά, και συγκεκριμένα το κομμάτι των αποφάσεων, ήταν φανερό ότι οι ασθενείς παρουσίαζαν κάποιο πρόβλημα. Η ζημιά που είχε γίνει στον εγκέφαλό τους λόγω της αρρώστιας είχε προσβάλλει κατά κύριο λόγω τον προμετωπιαίο φλοιό. Ωστόσο, το γεγονός ότι παρουσίαζαν διαταραχή συναισθημάτων, έβαλε σε σκέψεις τον Damasio και κάποιους άλλους νευρολόγους, οι οποίοι άρχισαν να μελετάνε τα συναισθήματα και προσπάθησαν να εξηγήσουν τις κρυφές μέχρι τώρα πτυχές τους.

group of young women and men approving at cameraΑισθήματα εναντίων Συναισθημάτων

Προκειμένου να κάνουμε τα πράγματα πιο ξεκάθαρα χρειάζεται να γίνει μια διάκριση μεταξύ των αισθημάτων και των συναισθημάτων, καθώς πολλές φορές αυτά τα δύο συγχέονται. Κατά την διάρκεια της εξέλιξης του ο άνθρωπος χρειαζόταν μια λειτουργία στον εγκέφαλό του που θα τον βοηθούσε να πάρει μια πολύ γρήγορη απόφαση ανά πάσα στιγμή. Οι αποφάσεις που θα έπαιρνε και οι πράξεις που θα τις ακολουθούσαν έκριναν την επιβίωσή του. Επομένως, ο εγκέφαλός του έπρεπε να είναι σε θέση να υπολογίσει με μεγάλη ακρίβεια τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα κάθε κατάστασης και να πάρει μια πολύ γρήγορη απόφαση για το τι να κάνει, διαδικασία που το υποσυνείδητο κομμάτι του εγκεφάλου του κάνει πολύ πιο αποτελεσματικά απ’ το συνειδητό του. Το κομμάτι που κάνει αυτήν την δουλειά ονομάζεται Basal Ganglia, και ο ρόλος του είναι να παρατηρεί όλες μας τις αποφάσεις και να καταγράφει το αν δούλεψαν ή όχι, αν μας έκαναν να νιώσουμε όμορφα ή άσχημα. Κάθε φορά που παίρνουμε μια νέα απόφαση, ακόμα και για το πώς να πλύνουμε τα πιάτα, ο εγκέφαλός μας υποσυνείδητα εξετάζει τις προηγούμενες σχετικές εμπειρίες μας, και ανάλογα με αυτές αντιδρά στην παρούσα κατάσταση. Με άλλα λόγια λειτουργεί σαν οδηγός επιβίωσης.

Όπως είναι αυτονόητο, θα ήταν πολύ χρονοβόρο αν έπρεπε να σκεφτούμε όλες μας τις αποφάσεις απ’ την αρχή. Το πιο σημαντικό όμως, είναι ότι το Basal Ganglia δεν έχει καμία σύνδεση με τον νεοφλοιό, το μέρος δηλαδή όπου λειτουργεί το συνειδητό. Επομένως, αυτό το υποσυνείδητο κομμάτι του εγκεφάλου μας ελέγχει τις αντιδράσεις και τις πράξεις μας μέσω των ενστίκτων μας. Με άλλα λόγια, κάθε φορά που νομίζουμε ότι λειτουργούμε ενστικτωδώς, στην ουσία παρακινούμαστε από τα συναισθήματα που είχαμε νιώσει για την ίδια ή παρόμοια κατάσταση κάποια στιγμή στο παρελθόν. Επιπλέον, κάθε φορά που έχουμε ένα ερέθισμα, δηλαδή κάθε φορά που συμβαίνει κάτι, προσπαθούμε να καταλάβουμε και να κατανοήσουμε τι ήταν αυτό που συνέβη, και για να το πετύχουμε αυτό χρησιμοποιούμε τα συναισθήματά μας από προηγούμενες παρόμοιες καταστάσεις. Τα αισθήματα μας, λοιπόν, δεν είναι παρά μια υποκειμενική μετάφραση του ερεθίσματος που δεχόμαστε.

Με άλλα λόγια τα συναισθήματά μας στιγματίζουν κάθε μας ανάμνηση. Όταν παίρνουμε μια απόφαση δεν θυμόμαστε μόνο τα δεδομένα, αλλά και το πώς μας έκανε να νιώσουμε. Ο ασθενής του Damasio είχε πάθει βλάβη στο μέρος του εγκεφάλου που επεξεργαζόταν τις συναισθηματικές αναμνήσεις, και γι’ αυτό δεν μπορούσε να πάρει καμία απόφαση. Απ’ ότι φαίνεται δεν μπορούμε να πάρουμε καμία απόφαση χωρίς την αντίστοιχη συναισθηματική ανάμνηση. Επομένως, δεν μπορούμε να παραβλέψουμε τα συναισθήματα μας, καθώς παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο στην λήψη αποφάσεων. Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε για να ελέγξουμε σε έναν βαθμό τις αποφάσεις που παίρνουμε είναι να μάθουμε να αναγνωρίζουμε τα ένστικτά μας και το πώς συνδέονται με τα συναισθήματά μας, και μετά να σκεφτόμαστε αν είναι λογικά ή όχι. Η πραγματική ευφυΐα θα είναι να επινοούμε τρόπους να λύσουμε ένα πρόβλημα όταν η βιολογία μας οδηγεί στην λάθος κατεύθυνση.

Ευχαριστούμε πάρα πολύ το μέλος μας και συγγραφέα αυτού του άρθρου Άγγελο Καραγιώργο. Περισσότερα άρθρα του στα αγγλικά μπορείτε να διαβάσετε στην σελίδα του http://lifestylescience.eu/